{ }AI_AGENT
01 / KAVRAMYapay Zekâ Ajanı
AI agentBelirli bir hedef için plan yapabilen, araç kullanabilen ve çok adımlı görev yürütebilen yapay zekâ sistemi.
AÇIK BİLGİ / 04
Hukuk Teknolojileri Sözlüğü
Hukuk ve teknoloji kavramlarını kısa tanımları, İngilizce karşılıkları ve kaynaklarıyla açıklar. Tanımlar kaynaklara dayalı Türkçe uyarlamalardır; mevzuat tanımları ilgili düzenlemenin kapsamıyla sınırlıdır.
terminal://hukuk-teknolojileri-sozlugu● ● ●
>38 kavram / Kaynaklı kısa açıklamalar
{ }RAG
02 / KAVRAMGetirim Destekli Üretim
Retrieval-augmented generationBir dil modelinin yanıt üretirken belirlenmiş kaynaklardan ilgili bilgiyi bulup kullanmasına dayanan yöntem.
{ }SMART_CONTRACT
03 / KAVRAMAkıllı Sözleşme
Smart contractBelirli koşullar gerçekleştiğinde önceden tanımlanmış işlemleri otomatik yürüten kod tabanlı düzenek.
{ }JURIMETRICS
04 / KAVRAMJürimetri
JurimetricsHukuki olguları ölçüm, istatistik, veri ve bilimsel yöntemlerle inceleyen disiplinlerarası yaklaşım.
{ }XAI
05 / KAVRAMAçıklanabilir Yapay Zekâ
Explainable AIBir sistemin sonucunu etkileyen temel unsurların insanlar tarafından anlaşılabilir biçimde açıklanabilmesi.
{ }LEGALTECH
06 / KAVRAMHukuk Teknolojileri
LegalTech / LawTechHukuki bilgiye erişimi, hukuk hizmetlerini ve adalet süreçlerini desteklemek veya dönüştürmek için geliştirilen teknolojiler.
The Law Society · Introduction to lawtech ↗{ }DOCUMENT_AUTOMATION
07 / KAVRAMHukuki Belge Otomasyonu
Legal document automationGirilen bilgiler ve önceden belirlenmiş kurallar kullanılarak hukuki belgelerin otomatik oluşturulması.
The Law Society · Introduction to lawtech ↗{ }LEGAL_INFORMATICS
08 / KAVRAMHukuk Bilişimi
Legal informaticsHukuki bilginin işlenmesini ve hukukta bilgi teknolojilerinin kullanımını inceleyen disiplinlerarası alan.
Stanford CodeX · Computational Law ↗{ }COMPUTATIONAL_LAW
09 / KAVRAMHesaplamalı Hukuk
Computational lawHukuki kuralları ve akıl yürütmeyi bilgisayarların işleyebileceği biçimde modelleyen hukuk bilişimi alanı.
Stanford CodeX · Computational Law ↗{ }COMPLIANCE_CHECKING
10 / KAVRAMOtomatik Uyum Denetimi
Automated compliance checkingİşlem, belge veya sistemlerin mevzuata, sözleşmelere ya da kurum içi kurallara uygunluğunun yazılım aracılığıyla değerlendirilmesi ve olası aykırılıkların tespit edilmesi. Yapay zekâ desteği gerekli değildir; önceden tanımlanmış kurallarla çalışan yazılımlar da bu kontrolü gerçekleştirebilir.
Stanford CodeX · Computational Law ↗{ }LEGAL_DATA_SCIENCE
11 / KAVRAMHukuki Veri Bilimi
Legal data scienceHukuki metinleri, kararları ve süreçleri nicel ve hesaplamalı yöntemlerle inceleyen araştırma alanı.
Stanford CodeX · Legal Complexity Science ↗{ }ODR
12 / KAVRAMÇevrim İçi Uyuşmazlık Çözümü
Online dispute resolutionUyuşmazlıkların çözümünün tamamen veya büyük ölçüde internet üzerinden yürütülmesi.
Civil Justice Council · Susskind başkanlığındaki ODR grubu (2015), §§ 5–6 ↗{ }ONLINE_COURT
13 / KAVRAMÇevrim İçi Mahkeme
Online courtTarafların mahkemeyle dijital ortamda etkileştiği ve yargısal karar sürecinin çevrim içi yürütüldüğü mahkeme hizmeti.
Civil Justice Council · Susskind başkanlığındaki ODR grubu (2015), §§ 5–6 ↗{ }ONLINE_EVALUATION
14 / KAVRAMÇevrim İçi Ön Değerlendirme
Online evaluationKişinin hukuki sorununu, haklarını ve başvurabileceği çözüm yollarını anlamasını sağlayan dijital değerlendirme hizmeti.
Civil Justice Council · Susskind başkanlığındaki ODR grubu (2015), §§ 5–6 ↗{ }ONLINE_FACILITATION
15 / KAVRAMÇevrim İçi Çözüm Kolaylaştırıcılığı
Online facilitationUyuşmazlığın çözümüne, çevrim içi ortamda bir kolaylaştırıcının desteğiyle ulaşılmasını sağlayan süreç.
Civil Justice Council · Susskind başkanlığındaki ODR grubu (2015), §§ 5–6 ↗{ }ONLINE_ADJUDICATION
16 / KAVRAMÇevrim İçi Yargısal Karar Verme
Online adjudicationBir uyuşmazlığın dijital ortamda sunulan iddia ve deliller üzerinden hâkim tarafından karara bağlanması.
Civil Justice Council · Susskind başkanlığındaki ODR grubu (2015), §§ 5–6 ↗{ }DISPUTE_AVOIDANCE
17 / KAVRAMUyuşmazlıkların Önlenmesi
Dispute avoidanceHukuki sorunların ve uyuşmazlıkların ortaya çıkmasının önlenmesi.
Civil Justice Council · Susskind başkanlığındaki ODR grubu (2015), §§ 5–6 ↗{ }DISPUTE_CONTAINMENT
18 / KAVRAMUyuşmazlığın Büyümesinin Sınırlandırılması
Dispute containmentOrtaya çıkan uyuşmazlığın kapsamının, maliyetinin ve çatışma düzeyinin artmasının önlenmesi.
Civil Justice Council · Susskind başkanlığındaki ODR grubu (2015), §§ 5–6 ↗{ }AI_SYSTEM
19 / KAVRAMYapay Zekâ Sistemi
AI systemGirdilerden çıkarım yaparak fiziksel veya sanal ortamları etkileyebilecek tahmin, içerik, öneri veya karar üreten makine temelli sistem.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü · m. 3 (kısaltılmış tanım) ↗{ }PROVIDER
20 / KAVRAMSağlayıcı
ProviderBir yapay zekâ sistemini veya genel amaçlı modeli geliştirerek ya da geliştirtip kendi adıyla piyasaya sunan veya sistemi hizmete alan kişi ya da kuruluş.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü · m. 3 (kısaltılmış tanım) ↗{ }DEPLOYER
21 / KAVRAMKullanıma Alan
DeployerKişisel ve mesleki olmayan kullanım dışında, bir yapay zekâ sistemini kendi yetkisi altında kullanan kişi veya kuruluş.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü · m. 3 (kısaltılmış tanım) ↗{ }INTENDED_PURPOSE
22 / KAVRAMAmaçlanan Kullanım
Intended purposeSağlayıcının belirlediği kullanım bağlamı ve koşulları içinde, sistemin gerçekleştirmesi öngörülen kullanım.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü · m. 3 (kısaltılmış tanım) ↗{ }FORESEEABLE_MISUSE
23 / KAVRAMMakul Ölçüde Öngörülebilir Yanlış Kullanım
Reasonably foreseeable misuseAmaçlanan kullanıma aykırı olmakla birlikte insan davranışı veya diğer sistemlerle etkileşim nedeniyle öngörülebilen kullanım.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü · m. 3 (kısaltılmış tanım) ↗{ }AI_LITERACY
24 / KAVRAMYapay Zekâ Okuryazarlığı
AI literacyYapay zekâyı bilinçli kullanmayı ve fırsatlarını, risklerini ve olası zararlarını anlamayı sağlayan bilgi, beceri ve kavrayış.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü · m. 3 (kısaltılmış tanım) ↗{ }GPAI
25 / KAVRAMGenel Amaçlı Yapay Zekâ Modeli
General-purpose AI modelÇok çeşitli görevleri yetkin biçimde yerine getirebilen ve farklı sistemlere veya uygulamalara entegre edilebilen yapay zekâ modeli.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü · m. 3 (kısaltılmış tanım) ↗{ }DEEP_FAKE
26 / KAVRAMSentetik Sahte İçerik
Deep fakeGerçek kişi, nesne, yer veya olaylara benzeyen ve gerçekmiş gibi görünebilen, yapay zekâyla üretilmiş veya değiştirilmiş görüntü, ses ya da video.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü · m. 3 (kısaltılmış tanım) ↗{ }LUDDISM
27 / KAVRAMLudizm
Luddism19. yüzyıl başında İngiltere’de, makineleşmenin ücretleri, çalışma koşullarını ve mesleki geçimi tehdit eden uygulamalarına karşı gelişen işçi direnişi.
Cambridge University Press · Reinterpreting Luddism ↗{ }NEO_LUDDISM
28 / KAVRAMNeo-Ludizm
Neo-LuddismTeknolojik gelişmenin kendiliğinden ilerleme getirdiği varsayımını sorgulayan; teknolojinin toplumsal ve ekolojik zararlarına karşı seçici direnç savunan yaklaşım.
Chellis Glendinning · Notes toward a Neo-Luddite Manifesto (1990) ↗{ }TECHNOFEUDALISM
29 / KAVRAMTeknofeodalizm / Teknofeodalite
TechnofeudalismVaroufakis’in, dijital platform sahiplerinin erişim ve faaliyetleri denetleyerek rant elde etmesini feodal bağımlılık ilişkileriyle açıklayan politik iktisat tezi.
Yanis Varoufakis · Q&A on Technofeudalism (2024) ↗{ }GANISM
30 / KAVRAMGANizm
GANismÜretken çekişmeli ağlarla (GAN) oluşturulan görsellerin özgün estetiği etrafında gelişen yapay zekâ sanatı eğilimi.
Pau Waelder · Beyond GANism (2020) ↗{ }CYBER_WARFARE
31 / KAVRAMSiber Savaş
Cyber warfareSavaş veya askerî çatışma bağlamında, karşı tarafın bilgi sistemlerini ve bunlara bağlı kabiliyetlerini bozmak, etkisizleştirmek veya tahrip etmek amacıyla siber operasyonların kullanılması.
NATO · Cyber defence (kaynağa dayalı özet) ↗{ }HYPERWAR
32 / KAVRAMHiper Savaş
HyperwarYapay zekâ ve otonom sistemlerin, askerî karar ve harekât süreçlerini insanın tepki hızını aşan makine hızına taşıdığı savaş anlayışı.
John R. Allen ve Amir Husain · On Hyperwar (2017) ↗{ }CYBERSPACE
33 / KAVRAMSiber Uzay
Cyberspaceİnternet, telekomünikasyon ağları, bilgisayar sistemleri ve gömülü işlemciler dâhil, birbirine bağlı bilgi teknolojisi altyapılarının oluşturduğu küresel ortam.
NIST · Cyberspace ↗{ }CYBERSECURITY
34 / KAVRAMSiber Güvenlik
CybersecurityAğ ve bilgi sistemlerini, kullanıcılarını ve siber tehditlerden etkilenen diğer kişileri korumaya yönelik faaliyetler bütünü.
AB Siber Güvenlik Tüzüğü (2019/881) · m. 2(1) ↗{ }ASI
35 / KAVRAMSüper Yapay Zekâ
Artificial superintelligenceBilimsel yaratıcılık, akıl yürütme ve stratejik planlama dâhil, hemen tüm önemli bilişsel alanlarda en yetkin insanların performansını büyük ölçüde aşması öngörülen yapay zekâ.
Nick Bostrom · Superintelligence ↗{ }QUANTUM_COMPUTER
36 / KAVRAMKuantum Bilgisayar
Quantum computerBilgiyi kübitlerle işleyen; hesaplamada süperpozisyon, dolanıklık ve kuantum girişimi gibi fiziksel özelliklerden yararlanan bilgisayar.
IBM Quantum Learning · Quantum computing fundamentals ↗{ }ALGORITHM
37 / KAVRAMAlgoritma — Hukukta Kullanım
AlgorithmBelirli bir sonuca ulaşmak için tanımlanmış hesaplanabilir işlem adımları; hukukta bilgi arama, belge inceleme, hesaplama ve karar desteğinde kullanılabilir.
NIST · Algorithm (hukuk uygulamasına uyarlanmış tanım) ↗{ }ALGORITHMIC_BIAS
38 / KAVRAMAlgoritmik Önyargı
Algorithmic biasVeri, model tasarımı, insan kararları veya toplumsal bağlamdan kaynaklanan sistematik sapmaların, belirli kişi veya gruplar bakımından haksız ya da ayrımcı sonuçlar doğurabilmesi.
Schwartz ve diğerleri · NIST SP 1270 (2022) ↗